Trắc nghiệm là gì? Ưu nhược điểm và các dạng câu hỏi

Hiểu đơn giản, trắc nghiệm là cách kiểm tra mà người làm bài không phải viết cả đoạn dài - trắc nghiệm là gì

Nhiều người làm trắc nghiệm đã nhiều năm nhưng khi được hỏi “trắc nghiệm thực chất là gì, vì sao gọi là khách quan?” thì lại lúng túng, bởi từ này quen đến mức chẳng mấy ai dừng lại để hiểu cho đúng. Cũng vì hiểu chưa đúng bản chất mà không ít đề thi có những câu hỏi mơ hồ, đáp án nhiễu gây tranh cãi. Đừng lo lắng, bài viết này trên Hamchoi.vn sẽ cùng bạn đi từng bước, từ khái niệm đến cách nhận biết một câu hỏi tốt hay dở.

Tóm tắt nhanh

Trắc nghiệm là gì? Giải thích khái niệm, vì sao gọi là khách quan, các dạng câu hỏi phổ biến cùng ưu điểm và hạn chế của hình thức kiểm tra này.

  • Trắc nghiệm là gì
  • Trắc nghiệm khách quan và trắc nghiệm tự luận
  • Các dạng câu trắc nghiệm: nhiều lựa chọn, Đúng/Sai, ghép đôi, điền khuyết, trả lời ngắn
  • Ưu điểm và hạn chế của hình thức trắc nghiệm
  • Trắc nghiệm trong kỳ thi tốt nghiệp THPT hiện nay

Trắc nghiệm là gì

Hiểu đơn giản, trắc nghiệm là cách kiểm tra mà người làm bài không phải viết cả đoạn dài - trắc nghiệm là gì

Hiểu đơn giản, trắc nghiệm là cách kiểm tra mà người làm bài không phải viết cả đoạn dài, chỉ cần chọn hoặc điền một đáp án có sẵn hay rất ngắn. Rất đơn giản thôi: thay vì viết bài trình bày, bạn khoanh vào một phương án, đánh dấu Đúng hoặc Sai, hay điền một từ vào chỗ trống. Hình thức này được dùng nhiều trong kiểm tra miệng, đề kiểm tra 15 phút, bài thi học kỳ, và cả các kỳ thi lớn. Nghe thì dễ, nhưng để một câu trắc nghiệm đo đúng điều cần đo thì người ra đề phải cân nhắc khá kỹ.

Trắc nghiệm khách quan và trắc nghiệm tự luận

Chữ “khách quan” nằm ở khâu chấm bài. Vì đáp án có sẵn hoặc rất ngắn, kết quả chấm không phụ thuộc vào cảm nhận chủ quan của người chấm: ai chấm cũng ra cùng một điểm. Với bài tự luận thì khác, người học trình bày bằng lời văn của mình, người chấm phải đọc, cân nhắc ý và chữ viết, nên hai người chấm có thể cho điểm lệch nhau đôi chút. Đổi lại, tự luận cho thấy rõ cách lập luận và diễn đạt, điều mà trắc nghiệm khó làm được. Vì vậy hai hình thức không loại trừ nhau, nhiều bài kiểm tra kết hợp cả hai để bổ sung điểm mạnh cho nhau.

Cấu tạo một câu hỏi trắc nghiệm nhiều lựa chọn (phần dẫn, đáp án, phương án nhiễu)

Một câu nhiều lựa chọn thường gồm phần dẫn (là câu hỏi hoặc câu bỏ lửng) và các phương án trả lời. Trong đó chỉ có một phương án đúng, các phương án còn lại gọi là phương án nhiễu, được viết sao cho nghe có vẻ hợp lý với người chưa nắm chắc bài. Hãy xem một ví dụ:

Câu hỏi: Thủ đô của Việt Nam là thành phố nào?
A. Hà Nội
B. Huế
C. Đà Nẵng
D. Hải Phòng
Đáp án đúng: A.

Ở đây, “Thủ đô của Việt Nam là thành phố nào?” là phần dẫn, A là đáp án đúng, còn B, C, D là phương án nhiễu. Thử tưởng tượng một câu viết kiểu “Chọn phát biểu đúng về các thành phố” mà phần dẫn không nói rõ hỏi gì: người học dễ hiểu sai ý, thậm chí hai phương án cùng có thể đúng, và thế là đề gây tranh cãi. Một câu tốt có phần dẫn rõ ràng, đọc xong là biết mình đang được hỏi điều gì, và các phương án nhiễu phải đủ sức “đánh lừa” người học chưa chắc kiến thức nhưng không quá vô lý. Nếu một phương án nhiễu chẳng ai chọn, nó đã mất tác dụng.

Các dạng câu trắc nghiệm: nhiều lựa chọn, Đúng/Sai, ghép đôi, điền khuyết, trả lời ngắn

Mỗi dạng phù hợp với một mục tiêu kiểm tra kiến thức khác nhau. Dạng nhiều lựa chọn dùng được cho hầu hết nội dung. Dạng Đúng/Sai hợp để kiểm tra từng nhận định riêng lẻ. Dạng ghép đôi giúp kiểm tra mối liên hệ giữa hai nhóm thông tin, chẳng hạn ghép tên tác phẩm với tác giả. Dạng điền khuyết và trả lời ngắn yêu cầu bạn tự nhớ và viết ra đáp án thay vì chỉ nhận ra giữa các lựa chọn, nên thường khó hơn. Ví dụ điền khuyết: “Nước sôi ở … độ C trong điều kiện áp suất thường” (đáp án: 100). Biết mình đang gặp dạng nào sẽ giúp bạn chuẩn bị đúng cách cho từng loại.

Ưu điểm và hạn chế của hình thức trắc nghiệm

Về ưu điểm, trắc nghiệm cho phép hỏi được nhiều nội dung trong thời gian ngắn, chấm nhanh và công bằng giữa các bài làm. Về hạn chế, hình thức này khó đo khả năng diễn đạt, lập luận hay sáng tạo, và người làm bài có thể đoán mò mà vẫn trúng. Một câu có phương án nhiễu viết ẩu hoặc phần dẫn mập mờ cũng làm sai lệch kết quả. Vì thế, việc xem lại từng câu sau khi thi rất đáng làm: nghiên cứu về nâng cao chất lượng đề trắc nghiệm khách quan cũng đề xuất giải pháp phân tích, đánh giá từng câu hỏi để phát hiện câu quá dễ, câu quá khó hoặc câu có phương án nhiễu không hiệu quả, từ đó chỉnh sửa hay loại bỏ trước khi dùng lại. Bạn có thể xem thêm các câu hỏi trắc nghiệm có lời giải để quen với cách một câu hỏi chuẩn được viết và giải thích.

Trắc nghiệm trong kỳ thi tốt nghiệp THPT hiện nay

Trong kỳ thi tốt nghiệp THPT, nhiều môn hiện nay đã sử dụng hình thức trắc nghiệm, nên việc hiểu đúng bản chất câu hỏi là một lợi thế cho học sinh. Thay vì chỉ làm thật nhiều đề, bạn nên tập đọc kỹ phần dẫn, loại dần các phương án sai và hỏ

hỏi lại xem phương án nào hợp lý nhất với điều đề đang hỏi. Cách học này giúp bạn không bị cuốn theo mẹo, mà thật sự nắm kiến thức nền. Đừng lo lắng nếu lúc đầu còn chậm, bạn sẽ quen dần khi gặp nhiều dạng câu khác nhau.

Câu Hỏi Thường Gặp

Trắc nghiệm khách quan là gì và khác gì so với tự luận?

Trắc nghiệm khách quan là hình thức kiểm tra mà người làm bài chọn hoặc điền đáp án có sẵn hay rất ngắn, nên kết quả chấm không phụ thuộc vào cảm nhận của người chấm. Tự luận thì người học tự trình bày bằng lời văn, người chấm phải đọc và đánh giá, nên dễ có chênh lệch hơn giữa các người chấm.

Một câu hỏi trắc nghiệm tốt cần có những đặc điểm nào?

Câu tốt có phần dẫn rõ ràng, đọc xong là hiểu đề hỏi gì, và chỉ có đúng một đáp án đúng. Các phương án nhiễu phải nghe hợp lý với người chưa nắm chắc bài, độ dài các phương án tương đương nhau và không gợi ý đáp án qua cách viết.

Các dạng câu hỏi trắc nghiệm phổ biến hiện nay gồm những loại nào?

Phổ biến nhất là nhiều lựa chọn, Đúng/Sai, ghép đôi, điền khuyết và trả lời ngắn. Mỗi dạng phù hợp với một mục tiêu riêng: có dạng kiểm tra khả năng nhận ra đáp án đúng, có dạng yêu cầu bạn tự nhớ và viết ra đáp án.

Làm sao để đánh giá và nâng cao chất lượng đề thi trắc nghiệm?

Sau khi thi, người ra đề nên xem lại từng câu để phát hiện câu quá dễ, câu quá khó hoặc câu có phương án nhiễu không ai chọn. Câu nào chưa đạt thì chỉnh sửa hoặc bỏ đi, câu tốt thì giữ lại để dùng cho các đề sau.

Kết luận

Trắc nghiệm là hình thức kiểm tra bằng cách chọn hoặc điền đáp án ngắn, gọi là khách quan vì kết quả chấm không phụ thuộc cảm nhận của người chấm. Một câu hỏi tốt cần phần dẫn rõ ràng, một đáp án đúng duy nhất và các phương án nhiễu đủ hợp lý. Hiểu được cấu tạo và các dạng câu hỏi sẽ giúp người ra đề viết đề chuẩn hơn và người học làm bài tự tin hơn.

Bạn hãy bắt đầu bằng việc quan sát kỹ phần dẫn và các phương án ở mỗi câu mình gặp, rồi tự hỏi vì sao đáp án đúng lại đúng. Chỉ cần kiên nhẫn luyện từng chút một, bạn sẽ làm được.